5.1.2026 Η ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ 2026 ΠΟΥ ΣΚΟΤΩΝΕΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΓΙΑ ΜΙΑ ΤΑΙΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΗΠΑ

Η ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ 2026 ΠΟΥ ΣΚΟΤΩΝΕΙ KΑΙ ΕΝΑ (ΠΡΩΘΥΣΤΕΡΟ) ΑΡΘΡΟ ΓΙΑ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ KAI MIA TAINIA  ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΗΠΑ

Αυτή η χρονιά ξεκινά με τους πιο μαύρους οιωνούς, την αδιάντροπη απαγωγή του Προεδρικού ζεύγους της Βολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ: Νεκρανασταίνοντας το κατ'  εξοχήν ιμπεριαλιστικό-αποικιοκρατικό δόγμα του παρελθόντος τους, το Δόγμα Μονρόε, σύμφωνα με το οποίο ολόκληρη η Αμερικάνικη Ήπειρος - οι λαοί, οι χώρες και οι πολύτιμοι φυσικοί τους πόροι - αποτελεί "πίσω αυλή των ΗΠΑ", στην οποία   μπορούν να κάνουν τα πάντα. Εξαθλίωση, θανατικό, αίμα, δάκρια και βασανιστήρια σε βάρος εκατομμυρίων ανθρώπων ακολούθησε την εφαρμογή του μέχρι οι λαοί, τα κινήματα κι η ίδια η κίνηση της ιστορίας να το αχρηστέψουν.

Αυτές τις δύο φωτογραφίες είχα φέρει κρυμμένες πάνω μου όταν επέστρεψα οριστικά από το Λονδίνο στην Αθήνα αρχές Γενάρη 1973. Είχαν «βγει» παράνομα μέσα από κέντρο βασανιστηρίων της στρατοχωροφυλακής στη Βραζιλία και τις είχα βρει σε λατινοαμερικάνικο βιβλιοπωλείο του Λονδίνου. Οι επικεφαλής των διωκτικών αρχών κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης στρατιωτικοφασιστικής δικτατορίας στη Βραζιλία είχαν εκπαιδευτεί και αυτοί στις "μαύρες" Αστυνομικές Ακαδημίες των ΗΠΑ για τα διωκτικά στελέχη των δικτατοριών. Οι φωτογραφίες δημοσιοποιήθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο πλαίσιο του βιβλίου "Θ.Ν. - Ένα χρονικό για "τα παιδιά του Φλεβάρη" μισόν αιώνα αργότερα".

Βεβαίως, η απαγωγή, συνοδευόμενη από την κρατική δολοφονία στο έδαφος μιας κυρίαρχης χώρας, σύμφωνα με ότι έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής, 80 στρατιωτικών και πολιτών της (ανάμεσα τους και των 30 αντρών και γυναικών που απάρτιζαν την Προεδρική Φρουρά) κυριολεκτικά μέσα στον ύπνο τους και η καταστροφή με βομβαρδισμό, στο πλαίσιο ενός ακήρυχτου πολέμου, κρίσιμων υποδομών της, είναι το πρελούδιο κι όχι ακόμα regime change στη Βενεζουέλα.

Το τι θα επακολουθήσει εκεί έχει μεγάλη σημασία για τη συνέχεια: Αν η επόμενη στη σειρά θα είναι η πολύπαθη Κούβα, αλλά και το Μεξικό κι η Κολομβία και άλλοι - ενώ αναδύεται και "ατσαλώνεται" μια νέα "μαύρη" λατινοαμερικανική διεθνής στην υπηρεσία του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και του νεοφασισμού/νεοναζισμού: Αργεντινή, Σαλβαδόρ, Παραγουάη,και, από την αλλαγή του 2026, η επίσης πολύπαθη Χιλή.

Και με τη χαίνουσα πληγή της Γάζας, αλλά και της Δ. Όχθης και της Ιερουσαλήμ στη γειτονιά μας της Ανατολικής Μεσογείου, ας μην ξεχνούμε τα "ισραηλινά ηχοχρώματα" που η ανακοίνωση της κυβέρνησης της Βενεζουέλας συσχετίζει άμεσα με το σχεδιασμό και την εκτέλεση μιας τέτοιας αδιάντροπης πράξης καταστρατήγησης κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου, με τα οποία ασχολούνταν χθες τα ΜΜΕ στο Ισραήλ.

Γι΄ αυτό έχει τόσο μεγάλη σημασία η αλληλεγγύη μας αυτή τη στιγμή στην Παλαιστίνη, στη Βενεζουέλα, την 

Κούβα και κάθε άλλη αγωνιζόμενη χώρα και λαό στη Λ. Αμερική και στη Μ. Ανατολή. 

Πολύ περισσότερο, όταν οι κυβερνήσεις τόσων κρατών υποδύονται τις "κότες" (ας με συγχωρήσουν για την σε βάρος τους προσβολή αυτά τα εξαιρετικά πτηνά...), με πρώτη και καλύτερη την Ελληνική: Η προχθεσινή ανακοίνωση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Χ προκάλεσε μέχρι και χθεσινή απάντηση του ΥΠΕΞ της Βενεζουέλας, που καλεί τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας να μην ξανασχοληθεί με τη χώρα του μέχρι να μελετήσει αρκετά το διεθνές δίκαιο ώστε να καταλάβει τι γίνεται... Για να μην θυμηθούμε ότι η Ελληνική κυβέρνηση ήταν από τις πρώτες που αναγνώρισαν ως "Πρόεδρο της Βενεζουέλας" έναν ανύπαρκτο αχυράνθρωπο, τον Γκουαϊδό, που κανείς δε θυμάται πια σήμερα. Άστε που παρόμοια φαίνεται ότι προαλοίφεται η τύχη της άλλης, πιο σύγχρονης αγαπημένης της Ελληνικής κυβέρνησης, της Ματσάδο, που ο Τραμπ "άδειαζε" την ίδια ώρα που απήγαγε το Προεδρικό ζεύγος της Βενεζουέλας δηλώνοντας ότι δεν "κάνει" ως διάδοχη λύση για τη χώρα, καθώς δεν διαθέτει "την υποστήριξη και το σεβασμό του Βενεζολάνικου λαού"(!) (προφανώς τ'  ότι η "συμμαχία προθύμων" των γερακιών  της Ευρώπης απένειμαν αντί για τον Τραμπ  σ΄ αυτήν το Νόμπελ Ειρήνης 2025 επιχειρώντας να επιταχύνουν εξελίξεις regime change στη Βενεζουέλα και με δική τους "ευρωπαϊκή" σφραγίδα, φαίνεται ότι  εκνεύρισε τον Πρόεδρο των ΗΠΑ περισσότερο απ'  ότι είχε αφήσει να φανεί ως σήμερα..) 

Και τώρα, τι θα κάνουμε σε Ελλάδα και Ευρώπη χωρίς αχυρανθρώπους; Όταν οι ΗΠΑ αποφασίζουν ν΄ αναλάβουν τη διοίκηση (και κατασ πάραξη των πλουτοπαραγωγικών πόρων) μιας χώρας με "απευθείας ανάθεση" στις πετρελαιακές εταιρείες τους και στο πολιτικό τους προσωπικό; 

Γι'  αυτό έχει επίσης σημασία και η γνώση της ιστορίας, γνωστής και άγνωστης, ελληνικής και παγκόσμιας. Όπως επεσήμανε στον "σύντομο 20ο αιώνα" του, στον "Αιώνα των άκρων",  και ο Έρικ Χομπσμπάουμ, δεν υπάρχει τίποτα πιο επικίνδυνο απ'  το φαινόμενο που εμφανίστηκε προς το τέλος του, μετά το 1989, οι νέοι άνθρωποι σε παγκόσμιο επίπεδο να βρίσκονται αιχμάλωτοι ενός διαρκούς παρόντος, αποκομμένου από το δημόσιο παρελθόν των καιρών τους.

Ακολουθεί κείμενο μου στο πλαίσιο του γιορταστικού αφιερώματος της εφημερίδας Η ΕΠΟΧΗ (1-3.1.2026) "Η εποχή του πολιτισμού".

Αθήνα, 5.1.2026

Νάντια Βαλαβάνη

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ, ΜΙΑ ΤΑΙΝΙΑ, ΜΙΑ ΕΠΕΤΕΙΟΣ

                                                    

                                    της Νάντιας Βαλαβάνη

Ελάχιστα χρόνια πριν, έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο ήδη 20 χρόνια παλιό, για το οποίο μέχρι τότε δεν είχα ιδέα: The company you keep (Οι φίλοι που κάνεις παρέα), Viking, Όμιλος Penguin, New York 2003 - η παρούσα πρώτη έκδοση στο Ηνωμένο Βασίλειο (paperback) από Picador, Όμιλος McMillan, 2014. Το όνομα του συγγραφέα, Neil Simon Gordon, δεν μου έλεγε τίποτα. Το βιβλίο, σύμφωνα με τον κριτικό του San Francisco Chronicle στο εξώφυλλο, είναι «ένα εκπληκτικό κατόρθωμα, ένα θρίλερ ταυτόχρονα διανοητικό, συγκινησιακό και πολιτικό». Διαβάζοντας το συμφώνησα - και γι΄ αυτό το κράτησα στην Αθήνα, μαζί με τα ελάχιστα βιβλία λογοτεχνίας που δεν έστειλα στις βιβλιοθήκες του πατρικού του συντρόφου μου Δήμου Τσακνιά στο χωριό του στη Φωκίδα.

Ο Νιλ Γκόρντον

Αυτές τις γιορτινές μέρες, που κλείνει το πρώτο τέταρτο του 21^ου αιώνα, ψάχνοντας στην ERTFLIX έπεσα πάνω στη στήλη όσων ταινιών πρόκειται ν’  αποσυρθούν άμεσα - και σε μια ταινία από το 2012 με τον ίδιο τίτλο στ’  αγγλικά (ο ελληνικός είναι «Ο κανόνας της σιωπής»…), για την οποία επίσης δεν είχα ακούσει τίποτα. Την είδα, και είναι μια (άλλη) εκδοχή του βιβλίου, πολύ πιο χολιγουντιανή και με αδιαμφισβήτητο  happy end. Δες τε την κι ας μην είναι αριστούργημα, αν μη τι άλλο λόγω των ερμηνειών μιας ομάδας εξαιρετικών ηθοποιών: Σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ, τους βασικούς ρόλους ερμηνεύουν ο Σάια Λαμπέφ (o  επαρχιακός ρεπόρτερ, που τους αποκαλύπτει) η Σούζαν Σάραντον, η Τζούλι Κρίστι (που ο Ρέντφορντ κατάφερε να σύρει για μια τελευταία(;) φορά πίσω στα πλατό) και ο Νικ Νόλτε. Αλλά και της ιστορίας που επιχειρεί να διηγηθεί…

Με αυτή την αφορμή, ξαναδιάβασα το βιβλίο κι επανέλαβα την έρευνα για τον συγγραφέα του: Αν ζούσε σήμερα ο Neil Gordon, θα ήταν τέσσερα χρόνια μικρότερος μου. Πέθανε ωστόσο μια τετραετία μετά την ταινία, το 2017, από πολλαπλό μυέλωμα, σε ηλικία 59 ετών. Είχε γεννηθεί το 1958 στο Γιοχάνεσμπουργκ  της Ν. Αφρικής, αλλά οι γονείς του (πατέρας παιδίατρος, μητέρα εβραϊκής καταγωγής συγγραφέας), κι οι δυο ακτιβιστές ενάντια στο απαρτχάιντ, μετανάστευσαν το 1960 στις ΗΠΑ. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν (ΒΑ), έκανε μεταπτυχιακό στο Αμερικάνικο Πανεπιστήμιο στο Παρίσι (του οποίου για κάποια χρόνια υπήρξε κοσμήτορας κι αντι-πρύτανης) και PhD στο Γιέιλ. Παραιτήθηκε από την ακαδημαϊκή του καριέρα με τη στήριξη της γυναίκας του, καλλιτεχνικής φωτογράφου, και χρημάτισε διαδοχικά αρχισυντάκτης σε δυο γνωστά περιοδικά για το βιβλίο προκειμένου να μπορεί να γράφει επαγγελματικά. Έγραψε τέσσερα μυθιστορήματα, όλα πολιτικά θρίλερ με εξαιρετικά δυνατή αφήγηση: Σε όλα, στοιχεία μιας εξαιρετικής ιστορικής έρευνας αναμιγνύονται με μυθοπλασία. Στο πρώτο απ’  αυτά, που αναφέρεται στην περίοδο δημιουργίας του Κράτους του Ισραήλ, τάσσεται σταθερά (όπως και στη ζωή του) υπέρ της υπόθεσης των Παλαιστινίων. Γνωστότερο όλων είναι το τρίτο, το επίδικο. Το τέταρτο αποτελεί κάποιου είδους συνέχεια του, καθώς η κόρη του δικηγόρου-κεντρικού προσώπου του τρίτου, γίνεται η ίδια, ως ρεπόρτερ πλέον, το κεντρικό πρόσωπο του τέταρτου, ερευνώντας το ρόλο των ΗΠΑ στον πόλεμο τους ενάντια στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Διασταύρωση των ανθρώπων με την πολιτική ιστορία

Ο Neil έγραψε για τη δουλειά του: «Τα μαθήματα που έκανα, είτε επρόκειτο για γράψιμο είτε για λογοτεχνία, όπως ακριβώς και τα μυθιστορήματα μου εστιάζονται στη διασταύρωση των ατόμων με την πολιτική ιστορία που τα περιβάλλει, στην αναπαράσταση της βιωμένης πολιτικής και ιστορικής εμπειρίας στη λογοτεχνία, στη μηχανική της συμπαθητικής φαντασίας, καθώς και στις μορφές του λογοτεχνικού, πολιτικού και πολιτιστικού δοκιμίου.»

Στο The company you keep, από αρχές Ιουνίου 2006 μια παρέα που αυτοαποκαλείται “The Committee” στέλνει μια σειρά e-mail (ως μορφή, θεωρείται εξέλιξη του λεγόμενου «επιστολικού μυθιστορήματος») προς τη 17χρονη κόρη του κεντρικού ήρωα, ενός δικηγόρου που ειδικεύεται στ’  ανθρώπινα δικαιώματα και πέρασε 10 χρόνια στην παρανομία. Σ’  αυτά της διηγούνται - ο καθένας από ένα χωριστό κομμάτι, καθώς υπάρχουν διαφωνίες στην οπτική τους – μια ιστορία που πρέπει να μάθει για να πειστεί να κάνει η ίδια μέσα στις επόμενες μέρες μια πράξη «βαριά» για την ηλικία της: Να ξεφύγει από την επίβλεψη της οικογένειας της προκειμένου να βρεθεί σε φυλακή υψίστης ασφάλειας της Πολιτείας του Μίσιγκαν μια συγκεκριμένη μέρα αυτού του Ιούνη για να καταθέσει υπέρ της πρόωρης αποφυλάκισης μιας άγνωστης της γυναίκας, που είχε παραδοθεί στις διωκτικές αρχές 10 χρόνια πριν, το 1996.

Στην πραγματικότητα, μια σειρά φανταστικοί χαρακτήρες συζητούν μεταξύ τους την ιστορία πραγματικών χαρακτήρων, που απετέλεσαν τους Weathermen, ηγεσία και μέλη. Το έτος 1996 δεν έχει επιλεγεί τυχαία: Είναι τότε που η αστυνομία έπιασε τους τελευταίους παράνομους της οργάνωσης, που πήρε τ’  όνομα της από ένα στίχο του Ντίλαν: «Δεν χρειάζεσαι έναν μετεωρολόγο για να δεις από που φυσάει ο άνεμος.»

Οι Weathermen, που θεωρήθηκε όνομα σεξιστικό επειδή δεν κάλυπτε το γυναικείο φύλο κι έτσι μετονομάστηκαν σε Weather Underground Organization (WU0), είναι η οργάνωση που εμφανίστηκε το καλοκαίρι του 1969,  με την κατάρρευση των Students for a Democratic Society (SDS), μέσα απ’ τις γραμμές της ηγεσίας τους - μετά από ένα μεγαλειώδες μαζικό πολιτικό κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, που είχε ως αποτέλεσμα, από μεριάς της κυβέρνησης των ΗΠΑ, όχι τερματισμό, αλλά επέκταση του πολέμου… Είναι η απάντηση των (κυριολεκτικά) 400[1], που επέλεξαν «το δρόμο της επανάστασης» - με «μαοϊκά» ηχοχρώματα κι έντονη την επίδραση του «φοκισμού» του Τσε: Να εγκαταλείψουν τα εγκόσμια προσωπικά τους σχέδια για το μέλλον, περνώντας στην παρανομία προκειμένου να φέρουν τον πόλεμο στο έδαφος των ΗΠΑ - με βόμβες κατά περιουσίας και προσφέροντας  και τη ζωή τους ακόμα. (Μετά την κυριολεκτική εκτέλεση, το 1969, από την Αστυνομία στο Σικάγο του ηγέτη των Μαύρων Πανθήρων Fred Hampton, ενώ κοιμόταν βαθιά ναρκωμένος από χαφιέ που είχε διεισδύσει στην Οργάνωση του Ιλλινόις, αλλά  και τη δολοφονία, από την Εθνοφυλακή, των τεσσάρων φοιτητών  του Πανεπιστημίου του Κεντ, Οχάιο, ενώ διαδήλωναν ειρηνικά και άοπλα μέσα στο κάμπους ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ.) Για να διαλυθούν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ‘70, αφού η καταζητούμενη από το FBI, μέσω των “Most Wanted 10[2]”, ηγεσία τους είχε προηγουμένως απαλλαγεί απ’  όλες τις κατηγορίες κι επανεμφανιστεί για να διεκδικήσει πίσω τις ζωές τους: Χάρη σε απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου ότι δεν μπορούσαν να εκδικαστούν κατηγορίες που τα πειστήρια τους προέρχονταν από «κοριούς», καταγραφές/παρακολουθήσεις και έρευνες με τακτικές «μαύρης σακούλας», δηλ. χωρίς άδεια και εντάλματα έρευνας.

Διλήμματα 

Την ίδια περίοδο με τη δική μας δικτατορία, εκεί κι εδώ, στην τέχνη και στη ζωή, μπαίνουν πρακτικά τα ίδια διλήμματα που χαρακτηρίζουν το μυθιστόρημα του Gordon: Η καθαρότητα και δύναμη σε ότι «πιστεύει» κανείς, πόσο βαθιά και στέρεα είναι η στράτευση, ο τρόπος που οι άνθρωποι - όλοι τους ακόμα νέοι -, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους χτίζοντας και «δυναμιτίζοντας» την ιστορία. Και, βέβαια, σε σχέση και με τα δυο ιστοριογεωγραφικά  πεδία: Ως κατάσταση, γνώση ή βίωμα, τι απέμεινε απ’  όλα αυτά;

Αθήνα, 28.12.2025

[1] H SDS στα καλύτερα της είχε 100.000 μέλη παναμερικανικά.

[2] Για την περίσταση, είχαν γίνει «Οι Πλέον Καταζητούμενοι 16»…