17/12/2025 H N. Βαλαβάνη θυμάται τα παιδιά του Φλεβάρη - Συνέντευξη στη Λίλιαν Δαφερμάκη και στη εφημερίδα του Ηρακλείου ΠΑΤΡΙΣ

 

17/12/2025 Εφημερίδα του Ηρακλείου

 ΠΑΤΡΙΣ

Η Νάντια Βαλαβάνη θυμάται «τα παιδιά του Φλεβάρη» 

Τι δήλωσε στην Λίλιαν Δαφερμάκη και στην εφημερίδα του Ηρακλείου “ΠΑΤΡΙΣ” για το βιβλίο της “Θ. Ν.”

Η Νάντια Βαλαβάνη θυμάται «τα παιδιά του Φλεβάρη» και ξεφυλλίζει τον βαρύ φάκελό της, που γλίτωσε από την πυρά

Τι δήλωσε στην “Π” για το βιβλίο της “Θ. Ν.”, που παρουσιάζεται σήμερα

Η Νάντια Βαλαβάνη ήταν από τα παιδιά που φυλακίστηκαν για τις ιδέες τους

• «Θα Νικήσουμε», έγραφαν στους τοίχους με τα δικά τους μορς τα παιδιά της αντιδικτατορικής αντίστασης, που… πολεμούν ακόμα την ιστορική λήθη

Ανάχωμα στην ιστορική λήθη και τον αναθεωρητισμό, που τόσο μεθοδευμένα επιχειρείται για να σκεπάσει τις μνήμες της κοινωνίας για την αντιδικτατορική αντίσταση, είναι «τα παιδιά του Φλεβάρη». Έρχονται ακριβώς 50 χρόνια, μετά το μεγάλο χτύπημα της Ασφάλειας το Φεβρουάριο του 1974, όπου έγιναν εκατοντάδες συλλήψεις, με αποτέλεσμα δεκάδες αγωνιστές να ζήσουν εφιαλτικά την κόλαση των βασανιστηρίων στο κτήριο της Γενικής Ασφάλειας στην οδό Μεσογείων.

Στο νέο βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη «Θ. Ν. (Θα Νικήσουμε) Ένα χρονικό για τα παιδιά του Φλεβάρη μισό αιώνα αργότερα», υπάρχουν μοναδικά ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία ανασύρονται -μεταξύ άλλων- από τον φάκελό της στην Ασφάλεια, που ήταν ένας από αυτούς που δεν κατέληξαν στην πυρά το 1989.

Ακόμα, περιλαμβάνεται το κείμενο της συνέντευξης που είχε δώσει το 2003 η Ν. Βαλαβάνη στην Αγγελική Σωτήρη, επίσης εμβληματική προσωπικότητα του αντιδικτατορικού αγώνα.

Το βιβλίο παρουσιάζεται σήμερα στις 7.00 το απόγευμα, στη δημοτική αίθουσα «Μανόλης Καρέλλης» (2ος όροφος), στο κτήριο της οδού Ανδρόγεω, όπου θα μιλήσουν, ο Σπύρος Δημανόπουλος, μεταδιδακτορικός ερευνητής Σύγχρονης Ιστορίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Γενικά Αρχεία του Κράτους, και ο Στέφανος Πάντος-Κίκκος, αρχιτέκτονας, ο Θύμιος Βαφειάς, φοροτεχνικός, ο Αλέκος Αλαβάνος, οικονομολόγος, πρ. βουλευτής Ηρακλείου. Αποσπάσματα του βιβλίου θα διαβάσουν ο Γιώργος Αντωνάκης, σκηνοθέτης, πρ. καλλιτεχνικός διευθυντής Φεστιβάλ Δήμου Ηρακλείου και η Τερέζα Βαλαβάνη, ψυχολόγος και εικαστικός.

Την εκδήλωση συντονίζει ο δημοσιογράφος Μάριος Διονέλλης. Για το νέο βιβλίο της μιλά σήμερα στην «Π» η Νάντια Βαλαβάνη, κορυφαία μορφή του αντιστασιακού αγώνα, που όπως εξηγεί, «το Θ. Ν. είχε γίνει τότε η υπογραφή μας… Το Θήτα Νι ήταν, πριν απ’ όλα μορς των τοίχων. Το “κτυπούσαμε” σχεδόν όλοι μετά το “σ’ αγαπώ” αντί για αποχαιρετισμό. Σε συνθήκες κράτησης τα έλεγε όλα: “Θ.Ν.-Θα νικήσουμε”»!

Τα πέτρινα χρόνια «των παιδιών του Φλεβάρη»

Όπως εξηγεί η κυρία Νάντια Βαλαβάνη, «ο πρώτος τόμος του βιβλίου έχει σαν βάση - που πάνω της περιπλέκονται όλα τα υπόλοιπα- «μια συνέντευξη που είχα δώσει 30 χρόνια μετά το χτύπημα του Φλεβάρη στην πρώην συγκρατούμενή μου, Αγγελική Σωτήρη.

Η συνέντευξη αυτή ξεκινάει από την ημερομηνία των συλλήψεων, που δρομολόγησαν το «χτύπημα» - στις 14 του Φλεβάρη 1974· με άλλα λόγια, μιλάμε για τους τελευταίους 5,5 μήνες περίπου της σύντομης σχετικά παρένθεσης της Ιωαννιδικής χούντας (μόνο που εμείς δεν το ξέραμε τότε) -, που ήταν το «πραξικόπημα μέσα στο πραξικόπημα» στο καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε μετά την 21η Απριλίου 1967.

Το «χτύπημα» αυτό δεν είχε να κάνει μόνο με τις πρώτες 35 συλλήψεις· ξεκίνησε δηλαδή μόνο στις 14 Φλεβάρη. Συνολικά, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ασφάλειας, συνέλαβαν 120 άτομα, ενώ παρέμειναν σε παρανομία διωκόμενοι και παραπέμφθηκαν στο τέλος ερήμην για να δικαστού, άλλοι 59 ακόμα, στη συντριπτική τους πλειοψηφία νέοι άνθρωποι».

Απελπιστικές συνθήκες κράτησης

Σύμφωνα με την κυρία Βαλαβάνη, «στην πραγματικότητα, υπήρξαν πολλές εκατοντάδες συλλήψεις - πολύ περισσότερων από 200 άτομων -, καθώς δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εξηγήσει κανείς τις φοβερές περιγραφές που υπήρχαν τις πρώτες μέρες του υπερπληθυσμού μέσα στα κελιά.

Μιλάμε για κελιά 2×2, που ήταν και η συντριπτική πλειοψηφία των κελιών στα κρατητήρια του 5ου ορόφου στην Ασφάλεια της οδού Μεσογείων, όπου κρατούνταν από 6 έως 10 άτομα, σύμφωνα με τις μαρτυρίες στο βιβλίο του Λάμπρου Τόκα “Τα παιδιά του Φλεβάρη”, που εκδόθηκε την 40ή επέτειο του χτυπήματος, δηλαδή το 2014. (Μάλιστα, από αυτό το βιβλίο πήραμε και το όνομα μας, το οποίο καθιερώθηκε στη συνέχεια.) Για το δε ένα και μοναδικό μεγάλο κελί, που ήταν ίσο με τέσσερα μικρά, υπάρχουν τέτοιες περιγραφές, που θυμίζουν τον τρόπο που οι Ναζί μετέφεραν μέσα σε βαγόνια μεταφοράς ζώων τους κρατούμενους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Το λέω αυτό παρόλο που είμαι μέσα στα επίσημα πρώτα 35 ατομικά εντάλματα σύλληψης (με έπιασαν δηλαδή τα ξημερώματα της 14ης Φεβρουαρίου), γιατί ήμουν -για λόγους που δεν κατάλαβα ποτέ- ανάμεσα στους κάτι παραπάνω από μια ντουζίνα, που κρατηθήκαμε από την αρχή σε συνθήκες απομόνωσης και είχα την ατυχία - πιστεύω εντελώς τυχαία- να είμαι τις πρώτες 2,5-3 εβδομάδες στο μοναδικό κελί από τα συνολικά 29 κελιά των κρατητηρίων του 5ου ορόφου της Ασφάλειας της οδού Μεσογείων, που ήταν πραγματικό κελί απομόνωσης - με την έννοια ότι από οι δύο τοίχους του ήταν εξωτερικοί και ο τρίτος δεν επικοινωνούσε με διπλανό κελί, αλλά με μια αποθηκούλα, όπου η καθαρίστρια που καθάριζε το πρωί τους διαδρόμους και την τουαλέτα άφηνε εκεί τους κουβάδες και τον εξοπλισμό της. Έτσι, ήταν το μοναδικό κελί από το οποίο δεν υπήρχε η δυνατότητα να μιλάς μέσα των τοίχων, άρα να καταλάβεις τι γίνεται.

Όταν τελικά μεταφέρθηκα σε ένα κοινό κελί, για μένα ήταν μια πραγματική αποκάλυψη, γιατί όλα τα υπόλοιπα κελιά - εκτός από το νούμερο 4 (που ήταν αυτό στο οποίο με είχαν μεταφέρει την πρώτη περίοδο από τις 14 Φλεβάρη μέχρι τα μέσα Ιουνίου)- επικοινωνούσαν και με τα διπλανά τους και με τα πίσω τους, επειδή όπως ήταν κτισμένα τα κρατητήρια του 5^ου ορόφου, εκατέρωθεν μιας μεσοτοιχίας υπήρχαν δύο πτέρυγες κελιών.  Έτσι τα υπόλοιπα κελιά βρίσκονταν σε συνεχή επικοινωνία και μπορούσαμε πάρα πολύ γρήγορα να μαθαίνουμε τι γινόταν οπουδήποτε στα κρατητήρια.»

Ο φάκελος που δεν καταστράφηκε…

Τον αστυνομικό της φάκελο η κυρία Ν. Βαλαβάνη τον είδε πριν από 8 περίπου χρόνια. «Για κάποιο λόγο που δεν μπορώ να καταλάβω, ο φάκελός μου ήταν μέσα στους ελάχιστους, τους μόλις 2.110 φακέλους που κρατήθηκαν και δεν κάηκαν, όταν σε όλη την Ελλάδα καταστράφηκαν στην πυρά 17 εκατομμύρια αστυνομικοί φάκελοι κοινωνικών φρονημάτων - το 1989, επί Κυβέρνησης Τζανετάκη.

Ένα έγκλημα κατά της ιστορικής μνήμης, κατά τη γνώμη μου, που έγινε στο όνομα της εθνικής συμφιλίωσης.

17 εκατ. φάκελοι σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι φάκελοι ήταν περισσότεροι από τον ελληνικό πληθυσμό. Αυτό συνέβη, επειδή το φακέλωμα ξεκίνησε το 1929 με το ιδιώνυμο του Βενιζέλου, υπήρξε άλμα στο φακέλωμα από τον εμφύλιο και, επισήμως τουλάχιστον, κράτησε μέχρι το 1981, οπότε εμφανίζεται ως κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ και σταματά το φακέλωμα. Επιπλέον ο καθένας -πέρα από αυτούς που είχαν πεθάνει- είχε πάνω από ένα φάκελο. Εγώ είχα έναν φάκελο στην Αθήνα, που ξεκινά από τότε που με πιάσανε. Αλλά είχα και έναν δεύτερο φάκελο από το Ηράκλειο Κρήτης, στον οποίο καταγράφονταν διάφορα πράγματα, κυρίως στο 15νθήμερο των διακοπών του καλοκαιριού, που επισκεπτόμουν την οικογένειά μου.

Λέω ότι είναι έγκλημα ενάντια στην ιστορική μνήμη η καταστροφή των φακέλων, γιατί 17 εκατομμύρια φάκελοι είναι ένδειξη ότι δεν ήταν φακελωμένη εκεί μόνο η ηγεσία της κομμουνιστικού κινήματος, αλλά ένα πολύ σημαντικό τμήμα ολόκληρου του ελληνικού λαού. Με άλλα λόγια, «φακελώθηκαν» άνθρωποι που σήμερα μπορεί να μην τους ξέρει κανένας, αλλά είχαν δώσει όλη τη ζωή τους σε αυτό που οι ίδιοι πίστευαν ότι είναι ο αγώνας για την εθνική και κοινωνική απελευθέρωση της Ελλάδας. Αξίζει να αναφερθεί ότι ήταν μέσα άνθρωποι, όπως γυναίκες, που μπορεί για 4-5 χρόνια -στη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφύλιου- να συμπορεύτηκαν με το ΚΚΕ και μετά να μην έκαναν τίποτα άλλο δήθεν «επιλήψιμο» στη ζωή τους. Αυτές, όμως, οι γυναίκες, εφόσον δεν δέχονταν να υπογράψουν μια δήλωση αποκήρυξης του κομμουνισμού, μέχρι και το 1974 δεν μπορούσαν να βρουν δουλειά ούτε ως καθαρίστριες.

Το κάψιμο των φακέλων είναι μοναδικό γεγονός στα χρονικά της Ευρώπης· δεν έχει συμβεί σε κανένα άλλο κράτος. Στέρησε ουσιαστικά τη δυνατότητα -αν κάποτε άνοιγαν οι φάκελοι - να γραφόταν μια ιστορία των κάτω, με τη φωνή των κάτω. Γιατί αυτοί οι φάκελοι περιέχουν όχι μόνο ασφαλίτικες φωνές, αλλά και τις φωνές των κάτω και κομμάτια ιστορίας, που χάθηκαν ανεπιστρεπτί.

Η μεγάλη κινητοποίηση του 1974 κ.α.

Ο προσωπικός μου φάκελος ξεκινά με τη σύλληψή μου. Όταν οι φάκελοι ανοίγουν, όπως λέει ο Ρίτσαρντ Κλογκ, έχει γίνει ξεχορτάριασμα· δηλαδή, έχουν απαλλαγεί από όλα τα καρφώματα, τα σημειώματα των χαφιέδων, τις «πηγές», με άλλα λόγια… Και ο φάκελος ο δικός μου και άλλοι φάκελοι που διατηρήθηκαν και έχω δει, περιέχουν εκθέσεις αποκλειστικά αξιωματικών της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών και, από το Ηράκλειο, της Υποδιεύθυνσης Γενικής Ασφάλειας της Χωροφυλακής.

Αλλά είναι φανερό ότι η πηγή δεν είναι οι ίδιοι οι αξιωματικοί. Δηλαδή, να πούμε ένα παράδειγμα: Στο Ηράκλειο, μετά τη μεταπολίτευση, το 1975, καταγράφεται ότι η Ένωση Κρητών πραγματοποίησε στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου συγκέντρωση, όπου ο χώρος ήταν γεμάτος με φοιτητές -παρουσία και του δημάρχου Μανόλη Καρέλλη- ενάντια στο νόμο 815, που επιχειρούσε να διαλύσει το φοιτητικό συνδικαλισμό και, τελικά, αν και νόμος ψηφισμένος από την Βουλή, αποσύρθηκε.

Εκεί, υπήρχε μια λεπτομερής περιγραφή για μας που μιλήσαμε. Συγκεκριμένα, μας κατονομάζει. Αναφέρει ότι μίλησα εγώ και ο Στέλιος Ορφανός. Αναφέρει ότι έγινε συζήτηση και πως υπήρχαν και πολιτικές συγκρούσεις στη διάρκεια της συζήτησης, Προφανώς, «πηγή» ήταν κάποιος που παρακολουθούσε τη συγκέντρωση ανάμεσα στον κόσμο και όχι ο αξιωματικός της Ασφάλειας, που υπογράφει.

Η μεγάλη πλειοψηφία των απόρρητων εγγράφων του φακέλου προέρχεται από την Γενική Ασφάλεια Χωροφυλακής Ηρακλείου. Το πρώτο απόρρητο που συμπληρώνει, έχει να κάνει με τη μεγάλη συγκέντρωση που έγινε 17 Αυγούστου 1974, δηλαδή 20 μέρες από τότε που αφεθήκαμε ελεύθεροι με πολιτική αμνηστία. Η κατεύθυνση που είχαμε τότε ήταν να γίνουν συγκεντρώσεις από τους εκάστοτε τοπικούς φοιτητικούς συλλόγους σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας.

Τότε, η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας τις απαγόρευσε. Θα ήταν οι πρώτες συγκεντρώσεις, που θα γίνονταν μετά την κατάρρευση της Χούντας. Τελικά δεν έγινε δυνατό να πραγματοποιηθεί συγκέντρωση οπουδήποτε αλλού, παρά μόνο στο Ηράκλειο. Συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία Ελευθερίας, σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις της Χωροφυλακής, 5.000 Ηρακλειώτες και κόσμος από τα Ανώγεια. Σύμφωνα ωστόσο με τις εφημερίδες της εποχής, παρέστησαν περίπου 20 χιλιάδες άτομα. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της απόρρητης έκθεσης λέει τι είπαμε οι ομιλητές στην πλατεία Ελευθερίας, οι οποίοι ήμασταν τρεις πρώην πολιτικοί κρατούμενοι φοιτητές - εγώ, ο Ορφανός και ο Σαλούστρος. Ο τελευταίος είναι Ανωγειανός κι η γενική πολιτική αμνηστία τον είχε βρει  στα κρατητήρια της Ασφάλειας Προαστείων Πρωτευούσης, όπου κρατούνταν από τον Μάιο μετά το «χτύπημα» στο ΕΚΚΕ/ΑΑΣΠΕ.

Η έκθεση, που φέρει και σήμερα τον χαρακτηρισμό «απόρρητη», μάς αποκαλύπτει - 50 χρόνια μετά - τι είπαμε ο καθένας μπροστά σε ένα τεράστιο ακροατήριο. Στην πραγματικότητα δεν έχει τίποτα το απόρρητο. Σήμερα είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο, που μας υπενθυμίζει τι είπαμε, γιατί κανένας μας δεν το θυμάται πια αυτό. Ωστόσο οι χαφιέδες δούλεψαν για να μπορέσει να υπάρξει αυτή η έκθεση, που την υπογράφει ο ίδιος ο διοικητής της Υποδιεύθυνσης Γενικής Ασφάλειας Χωροφυλακής Ηρακλείου.

Στην έκθεση καταγράφεται επίσης τι συνθήματα φώναζε το πλήθος, τι συνθήματα έγραφαν οι προκηρύξεις που μοιράζαμε τις ώρες που προηγήθηκαν της εκδήλωσης στον κόσμο… Όλα αυτά τα οποία δεν θυμόμαστε ούτε εμείς οι ίδιοι στις λεπτομέρειές τους. Εξ ου και οι αστυνομικοί φάκελοι ήταν πολύτιμη ιστορική πηγή και γι’ αυτό και ένα κομμάτι της ιστορίας χάθηκε ανεπιστρεπτί μετά το κάψιμό τους».

Θα νικήσουμε;

«Το “Θα Νικήσουμε” το “Θ. Ν.”, που όταν τελειώναμε τους διαλόγους μέσω των τοίχων οι περισσότεροι από μας το «χτυπούσαμε» στον τοίχο ως αποχαιρετισμό, έχει μια πολύ ευρεία έννοια», όπως σημειώνει η κυρία Βαλαβάνη. «Όπως λέω στο βιβλίο, έκατσα 50 χρόνια αργότερα και σκέφτηκα τι ακριβώς θεωρούσαμε ότι θα καταφέρουμε, μέσα από αυτόν τον αποχαιρετισμό, κάθε φορά που σταματούσε η μεταξύ μας επαφή.

Νομίζω ότι χώραγε τα πάντα. Όπως λέω και στο βιβλίο, όμως, ο κυρίαρχος πόθος μας που τον μοιράζονταν όλοι, μοιράζονταν όλοι, ήταν αυτό το στοιχειώδες: ότι μπορεί το κορμί μας να το διαφεντεύουν άλλοι, αλλά τη ζωή μας εξακολουθούμε να την ελέγχουμε εμείς. Αυτός ήταν ο πυρήνας του “Θ. Ν.”.

Πόλεμος ενάντια στην ιστορική μνήμη

Σήμερα, διεξάγεται ένας πόλεμος ενάντια στην ιστορική μνήμη», τονίζει η κυρία Βαλαβάνη, που όπως εξηγεί, «ένα πολύ σοβαρό επεισόδιό του ήταν το κάψιμο των φακέλων· ωστόσο, τίποτα δεν τελείωσε εκεί. Σήμερα, εξακολουθεί να μαίνεται ο ίδιος πόλεμος -με πλήρη κάλυψη της σημερινής Κυβέρνησης- απέναντι στα τοπόσημα της  μνήμης. Έτσι όπως το πάνε, δεν θα μείνει τίποτα από αυτή την περίοδο.

Τα τοπόσημα είναι πάρα πολύ σημαντικά, γιατί πείθουν ότι κάτι υπήρξε. Η Μπουμπουλίνας ήταν ιδιωτικός χώρος· γκρεμίστηκε και στη θέση της χτίστηκε μια σύγχρονη πολυκατοικία. Ως προς την Ασφάλεια του Περισσού, όπου κόσμος και κοσμάκης δεινοπάθησε, έχει πουληθεί το κτήριο στο οποίο στεγαζόταν και το πιθανότερο είναι ότι θα γίνει ή πολυκατοικία ή ξενοδοχείο. Στο Ηράκλειο, λένε οι πληροφορίες ότι έχει πουληθεί το παλιό κτήριο στη Χάνδακος και Ταγματάρχου Τζουλάκη, το οποίο στέγαζε - τη δεκαετία του ’30 και τα πρώτα χρόνια της Κατοχής - την Ασφάλεια και, προφανώς, μελλοντικά θα πάρει άλλη χρήση.

Όμως, σκεφτείτε τι κομμάτι της ιστορίας του εργατικού κινήματος στο Ηράκλειο είναι συνδεδεμένο με αυτό το κτήριο. Δεν μιλάω για τα χρόνια που στέγαζε την  Τροχαία, αλλά για τα προηγούμενα χρόνια, όταν στέγαζε την Ασφάλεια.

Όταν ήμουν παιδί, το τελευταίο μαγαζί ηλεκτρικών ειδών, αυτό από το οποίο πήρε σύνταξη ο πατέρας μου, ήταν επί της οδού Ταγματάρχου Τζουλάκη και είχε ένα πλάγιο παράθυρο, από το οποίο έβλεπα ένα παράθυρο ψηλά, απ’ όπου ήξερα ότι είχε πηδήξει ο πατέρας μου 18,5 χρονών τον Σεπτέμβρη του 1940, λίγο πριν την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, κι ενώ του έκαναν φάλαγγα στο δωμάτιο με το παράθυρο ανοιχτό. Τον είχαν πιάσει, γιατί ήταν μέλος του παράνομου ΚΚΕ και είχαν μοιράσει σε όλη την πόλη μια προκήρυξη που είχε γράψει, ότι το υποβρύχιο που είχε μόλις τορπιλίσει την «Έλλη» στο λιμάνι της Τήνου δεν ήταν άγνωστης εθνικότητας, αλλά ομοϊδεατικό με το καθεστώς του Μεταξά – ιταλικό φασιστικό.  Επειδή είχε φοβηθεί ότι δεν θα αντέξει και μπορεί να μιλήσει και είχε δει ότι το παράθυρο ήταν ανοικτό, πήδηξε στο κενό απ΄ αυτό. Σε ένα σημείωμα που βρήκαμε μετά τον θάνατό του, περιέγραφε ότι πήδηξε από το παράθυρο μάλλον… “για να αυτοκτονήσω παρά για να δραπετεύσω· πήδησα 3,5 μέτρα”. (Στη συνέχεια εξαφανίστηκε περνώντας στην παρανομία μέχρι τη Μάχη της Κρήτης· δεν κατάφεραν να τον πιάσουν.) Μέσα στα χαρτιά του, ωστόσο, υπήρχε ένα αντίγραφο αστυνομικού σκίτσου, γιατί η Ασφάλεια Ηρακλείου, την περίοδο εκείνη, ήταν προχωρημένη. Το 1940, για τέτοιες περιπτώσεις, είχε σκιτσογράφο έναν από τους δύο αδελφούς Χουστουλάκη, τους γνωστούς φωτογράφους, που αποτύπωνε σε σκίτσο διάφορα αστυνομικά συμβάντα. Έχω, λοιπόν, αυτό το σκίτσο, με τίτλο “η δραπέτευσης του μαθητού Βαλαβάνη” και υπογραμμένο, που προφανώς είχε δώσει στον πατέρα μου πολλά χρόνια αργότερα, υποθέτω στο τέλος της 10ετίας του ΄50, ο ίδιος που το είχε σκιτσάρει - και είχε κρατήσει αντίγραφό του μέσω καρμπόν. Μετρώντας τις διαστάσεις, που είναι σημειωμένες πάνω στο σκίτσο, διαπίστωσε ότι πήδησε όχι 3,5 μέτρα, όπως θυμόταν ο ίδιος, αλλά 13,5…

Στη θέση αυτού του τοίχου με αυτό το παράθυρο, που όταν ήμουν μικρό παιδί και το κοίταζα σήμαινε τόσα πολλά για μένα, αύριο, το πιθανότερο, εκεί θα βρίσκεται ένα ξενοδοχείο ή ένα εμπορικό κέντρο. Δεν θα υπάρχει πια αυτό το μικρό παράθυρο».